آزمایشگاه ژنتیک و جامعه - دانشکده علوم اجتماعی social
آزمایشگاه ژنتیک و جامعه
در طی سال‌های اخیر در جهان، استخراج ماده وراثتی از بقایای انسانیِ مربوط به 40 هزار سال گذشته تا کنون، استخراج اطلاعات بسیاری در زمینه زندگی، نوع معیشت و نحوه استفاده از منابع زمین، مهاجرت و تنوع جمعیتی، دگرگشت بیماری‌ها، نوع تغذیه و حتی شرایط فرهنگی و اجتماعی زندگی انسان را محقق ساخته است. سوالات بسیاری در مورد جمعیت‌های گذشته پیش از تاریخ و جمعیت‌های امروزی که تنها از طریق داده‌های زبان‌شناختی و باستان‌شناختی به شکل فرضیه‌های کمابیش متناقضی پاسخ داده می‌شد، این سؤالات امروزه از طریق استخراج ماده وراثتی با درصد کمی خطا قابل پاسخگویی هستند. از این‌رو آزمایشگاه‌های بزرگی در دانشگاه‌های مهم آمریکایی (کانادا و آمریکای شمالی)، اروپایی (فرانسه، هلند، آلمان و بلژیک) و بعضا آسیایی (ژاپن، ترکیه و کره جنوبی) شرایط انجام این نوع استخراج اطلاعات را در دو دهه گذشته فراهم کرده‌اند. از جمله مهمترین این مراکز می‌توان به آزمایشگاه انسان‌شناسی تطوریِ موسسه ماکس پلانک اشاره کرد. در ایران اما با وجود این‌که در نتیجه حفاری از محوطه‌های باستانی پر شمار و داشتن بقایای استخوانی از انسان در این محوطه‌ها امکان استخراج داده‌های وراثتی باستانی کماکان امکان‌پذیر نیست. در طی سال‌های اخیر محققان و دانشجویان بسیاری تمایل به استخراج ماده وراثتی داشته‌اند و تلاش‌هایی هم در آزمایشگاه‌های غیر تخصصی صورت گرفته است اما به دلیل نداشتن شرایط ویژه آزمایشگاهی نمی‌توان نتایج این آزمایش‌ها را صدر در صد صحیح و با اعتبار بالا بدانیم و امکان انتشار این نتایج در سطح بین‌المللی مقدور نیست. این در حالی است که ایران پتانسیل بالایی در زمینه تهیه مواد اولیه جهت آزمایش و سوالات و فرضیه‌های بسیاری در مورد جمعیت‌های مختلف انسانی در دوره‌های مختلف پیش از تاریخ و تاریخی داراست. این آزمایشگاه مورد توجه بسیاری از محققان در حوزه‌های علوم اجتماعی، باستان‌شناسی، انسان‌شناسی، زیست‌شناسی ، پزشکی و تاریخ خواهد بود و به سوالات بسیاری پاسخ خواهد داد.
امروزه در همه دانشگاه‌های مهم دنیا ژنوم انسان و اطلاعات حاصل از آن، از جمله موضوعات مهم علمی است که مورد بررسی رشته‌‌‌‌های مختلف علوم انسانی (اجتماعی)، زیستی و فناوری قرار می‌گیرد. با استفاده از فناوری‌های جدید می‌توان به ژنوم انسان‌های امروزی و گذشته دست یافت و با استفاده از اطلاعات ژنوم، به سوالات مهمی در مورد جمعیت‌های انسانی از جمله مهاجرت‌های بزرگ و انتقال ژنتیکی و فرهنگی جواب قطعی داد در حالی که این سوالات تا پیش از این از طریق داده‌های باستانی و زبان‌شناختی بررسی می‌شدند و در سطح فرضیه باقی می‌ماندند.
علیرغم اهمیت موضوع و تمایل پژوهشگران ایرانی جهت انجام مطالعات ژنتیک باستانی و با وجود محوطه‌های باستانی بسیار و دسترسی به مواد و بقایای اسکلتی انسان قدیمی امکان مطالعه ژنتیک باستانی وجود ندارد. بقایای اسکلتی برای مطالعه ,DNA یا باید به خارج از ایران منتقل شوند یا به دلیل هزینه بالای این مطالاعات در آزمایشگاه‌های معتبر دنیا، اکثر مواد انسانی بدون انجام چنین آزمایشی باقی‌مانده و اطلاعات ارزشمندی از مجموعه داده‌های مربوط به جمعیت‌های گذشته حذف می‌شوند.
این آزمایشگاه یکی از اهداف دانشگاه که گسترش مطالعات بین‌رشته‌ای است را برآورده می‌کند. دانشکده علوم اجتماعی به دلیل حضور رشته‌هایی همچون انسان‌شناسی (به خصوص شاخه انسان‌شناسی زیستی و انسان‌شناسی باستان‌شناختی)، جمعیت‌شناسی و جامعه‌شناسی پزشکی و سلامت، می‌تواند مکان مناسبی برای ایجاد این آزمایشگاه و مرکزی برای توسعه مطالعات بین رشته‌ای باشد