فرایند راه‌اندازی و تصویب رشته کارشناسی ارشد «ارزیابی تأثیرات اجتماعی» در پی پیشنهاد مشترک گروه مطالعات توسعه اجتماعی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران و سازمان امور اجتماعی کشور، از خردادماه سال ۱۴۰۳ آغاز و پذیرش دانشجو در مقطع کارشناسی ارشد آن به‌صورت رسمی از سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ آغاز شد. این رشته با هدف تربیت دانش‌آموختگانی توانمند در شناخت، تحلیل و برآورد پیامدهای اجتماعی اقدامات مداخله‌ای طراحی شده است. این دانش‌آموختگان قادر خواهند بود تأثیرات گوناگون طرح‌های توسعه را در سطوح سه‌گانه سیاستی، برنامه‌ای و پروژه‌ای ارزیابی کرده، ضمن ارائه پیشنهادهای کاربردی جهت کاهش آثار منفی و ارتقای پیامدهای مثبت، سازوکارهای نظارتی و پایشی لازم را برای تحقق اهداف توسعه‌ای تدوین نمایند. این رشته با اتخاذ رویکردی اخلاقی و انسان‌محور به مقوله توسعه، پیوندهای عمیقی با مبانی فکری، فرهنگی و تمدنی اصیل ایرانی و اسلامی برقرار کرده است.
بنیان‌های نظری این گرایش بر اصولی استوار است که مصلحت عمومی را بر منافع فردی مقدم می‌شمارد؛ اصلی که ملهم از آموزه‌های دینی و اصل تعاون بر نیکی و تقوا بوده و معیار شفافی برای تشخیص مشروعیت و پذیرفتنی بودن یک طرح توسعه‌ای به دست می‌دهد. همچنین، تأکید بر اصل عدالت اجتماعی و ضرورت تدوین «پیوست عدالت» برای طرح‌های عمرانی کشور، در کانون توجه این رشته قرار دارد تا نحوه توزیع منافع و هزینه‌ها، توجه به اقشار آسیب‌پذیر و جلوگیری از ایجاد شکاف‌های جدید به‌دقت سنجیده شود. در کنار این اصول، بهره‌گیری از اصل شورا و مشارکت ذی‌نفعان در تصمیم‌گیری‌های جمعی، پاسداری از کرامت و رفاه انسان‌ها، حفاظت از ارزش‌ها، زبان، آیین‌ها و میراث فرهنگی ملموس و ناملموس، و صیانت از محیط‌زیست به‌مثابه یک «امانت الهی»، منظومه اخلاقی و معرفتی این برنامه درسی را شکل می‌دهند.
در دنیای معاصر، دولت‌ها در سطوح ملی و محلی (از جمله شهرداری‌ها و دهیاری‌ها)، بخش خصوصی و نهادهای عمومی تحت عناوینی چون «توسعه»، «عمران» و «آبادانی» دست به اقداماتی می‌زنند که از آن‌ها به‌عنوان «مداخلات برنامه‌ریزی‌شده» یاد می‌شود. این مداخلات کالبد، معماری، منابع طبیعی، کاربری‌های فضایی، جمعیت، سبک زندگی و شبکه روابط اجتماعی ساکنان شهرها، روستاها و محلات را دستخوش تغییرات بنیادی می‌سازند. دانش ارزیابی تأثیرات اجتماعی بر پایه اصول معتبر بین‌المللی، به‌عنوان «فرآیند تحلیل، پایش و مدیریت پیامدهای اجتماعی خواسته و ناخواسته و مثبت و منفی مداخلات برنامه‌ریزی‌شده و فرآیندهای تغییر ناشی از آن‌ها» تعریف می‌شود که مهم‌ترین بازیگران آن را دولت ملی، سازمان‌های منطقه‌ای، شرکت‌های خصوصی، مدیریت‌های محلی، تشکل‌های مدنی و به‌ویژه اجتماعات محلی تشکیل می‌دهند.
اگرچه دانش ارزیابی تأثیرات در طول نیم‌قرن گذشته ابتدا در قالب «ارزیابی تأثیرات زیست‌محیطی» (اتم) شکل گرفت، اما تجربه نشان داد که این قبیل ارزیابی‌ها توجه کافی به ابعاد انسانی و سرنوشت جوامع محلی ندارند. بر همین اساس، شاخه مستقل «ارزیابی تأثیرات اجتماعی» (اتا) تکوین یافت تا به‌عنوان ابزاری تخصصی و پیشگیرانه، هزینه‌های سنگین انسانی، اجتماعی و اقتصادی طرح‌های توسعه را پیش‌بینی و مهار کرده و با تقویت نقاط قوت پروژه‌ها، زمینه‌ساز هم‌افزایی منافع و افزایش رضایت و اثرگذاری مثبت بر اجتماعات تحت‌تأثیر گردد. این رشته پیوندگاه دانش جامعه‌شناختی با صحنه عمل و تصمیم‌گیری‌های کلان اجرایی کشور است.