نمایشگر دسته ای مطالب نمایشگر دسته ای مطالب

بازگشت به صفحه کامل

گروه توسعه

گروه توسعه


شکست سیاست ها و برنامه های توسعه وارداتی و از بالا به پایین سبب شد تا اهمیت ارزش های بومی اجتماعات محلی و خواسته ها و نیازمندهای های آن ها در فرایندهای توسعه ای مورد توجه اندیشمندان و سیاست گذاران در جوامع مختلف قرار گیرد. در رهیافت های نوین توسعه که مبتنی بر نگاه مشارکتی و رویکردهای مردمی است، آن چه محوریت دارد ارزش ها و نگرش های مردم محلی همانند ارزش های دینی، فرهنگی و بومی است که باید در فرایندی مشارکتی به پیشرفت و توسعه یاری رساند. مطالعات توسعه اجتماعی و محلی با شناخت علمی اجتماعات کوچک مقیاس مانند محله و منطقه (روستا و شهر) دانش روشنگری است که  با وجود نو ظهور بودنش وظیفه سنگینی در راستای شناخت علمی زندگی اجتماعی اجتماعات گام بر می‌دارد. مخصوصا اجتماعاتی که بیشتر در مناطق مختلف جهان معاصر، بویژه در کشور های در حال توسعه، زندگی می‌کنند. این مطالعات باوجود مدت زمان کوتاهی که از تاسیس آن در دانشگاه ها، دانشکده ها و مراکز پژوهشی  جهان می گذرد، تحقیقات گسترده ای را در راستای توسعه و پیشرفت جوامع محلی انجام داده و مرز های جدیدی را در گستره ی شناخت انسان از زندگی اجتماعی در فضاهای مختلف این اجتماعات، گشوده است.

این دانش می کوشد تا با بهره گیری از دارایی ها و قابلیت های مردم برای توسعه اجتماع آن ها، بسترهای لازم را فراهم آورد. سرمایه های اجتماعات محلی، که در توسعه محلی مورد توجه قرار می گیرند به پنج دسته سرمایه کالبدی، سرمایه محیطی، سرمایه اقتصادی، سرمایه انسانی و سرمایه اجتماعی تقسیم می شوند.

با توجه به گرایش های نظری معاصر در علوم اجتماعی و فعالیت ها و تحقیقات میان رشته ای، مطالعات توسعه اجتماعی می تواند بعنوان مطالعاتی به حساب آید که با چشم انداز کاربردی تحقیق و پژوهش در ابعاد اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و زیست محیطی اجتماعات محلی را پوشش داده و با گسترش رفاه و توسعه این جوامع، بخشی از مشکلات کشور را در بحث توسعه و پیشرفت حل نماید.

تجربه کشورهای توسعه یافته و همچنین کشورهای در حال توسعه نشان می دهد که برای حل دشواری های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی و همچنین اجرای  صحیح برنامه ریزی های مختلف در این کشورها، شناخت علمی و عینی ساکنان این جوامع از نخستین ضروریات است و بدون آن اجرای این برنامه ها قرین موفقیت نخواهد شد. دانشی که در این راستا به یاری برنامه ریزان و کارگزاران توسعه می آید «توسعه اجتماعی» است. الگوهای توسعه وارداتی و یکسان با توجه به ماهیت خود توانایی درک و وارد کردن نظرات، توانایی ها و خواسته های اجتماعات محلی را ندارند و اهداف آن ها با اهداف مردم تفاوت دارد. این گروه مطالعاتی با توجه به رویکرد جامعه شناختی حاکم بر آن و  ماهیت میان رشته ای اش می تواند در زمینه حل مسایل اجتماعات محلی (روستایی و شهری) راهگشا باشد. در سال های پس از انقلاب اسلامی که سازندگی کشور در تمام سطوح و بخش ها سرعت بیشتری گرفت، ضرورت شناخت محیط روستایی و شهری و بخصوص اجتماعات محلی، بیش از پیش پدید آمد. توسعه پایدار و متوازن نیاز به شناخت از توانایی ها، نیازها و خواست‌های مردمی و همچنین زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی آنان دارد.

الگوهای جدید توسعه بر این باورند که درهم تنیدگی و مسائل نوین توسعه از بافت سنتی خارج شده و لزوم توجه به اجتماعات محلی امری اجتناب ناپذیر است. از اینرو وجود این نوع مطالعات ضرورت دارد. همچنین در نظریه ها و تجربه های جدید توسعه نقش مردم و سرمایه های آن ها به ویژه سرمایه اجتماعی در پیشبرد سیاست ها و طرح های توسعه و تحقق توسعه پایدار و مباحث مربوط به آن در قالب نظریه های توسعه مردمی  به رسمیت شناخته شده اند.

تجربه نظام جمهوری اسلامی ایران در تاسیس شوراهای محلی در سال ۱۳۷۷ سبب شد تا جمعیتی نزدیک به ۱۵۰ هزار نفر وارد فرایندهای سیاست گذاری و مدیریت محلی در شهرها و روستاها شوند. این تعداد قابل توجه نیازمند آموزش ها و مهارت های مرتبط با توسعه محلی هستند. موضوعاتی همانند:

  • ترسیم چشم انداز برای اجتماعات محلی،
  • جلب مشارکت مردم در فرایندهای سیاست گذاری و مدیریت،
  • ظرفیت سنجی و برآورد دارایی های اجتماعی،
  • ارزیابی اجتماعی و فرهنگی پیامدهای سیاست ها، برنامه ها و پروژه های مداخله ای.

از سوی دیگر سیاست های کلان نهادهایی مانند شورای عالی انقلاب فرهنگی مبتنی بر ضرورت تهیه پیوست های فرهنگی برای پروژه های عمرانی و توسعه ای، وجود دانش توسعه اجتماعی و محلی را الزامی می سازد.

بی توجهی به دانش توسعه اجتماعی و محلی نه تنها نادیده گرفتن بخشی از دانش معاصر و حیات اجتماعی جمعیت کشور بلکه نوعی پس روی و عقب ماندگی در فرایند توسعه نیز محسوب می شود. تمامی تجربه های موفق توسعه بر محور حضور و مشارکت جدی و موثر مردم اتفاق افتاده اند و چرخش از توسعه نیاز مبنا به توسعه دارایی مبنا، در گفتمان ها و سیاست های توسعه ای در سراسر جهان این موضوع را گواهی می دهد. از این رو مطالعات توسعه اجتماعی و محلی می تواند با ایجاد دانشی تراکمی درباره زندگی اجتماعی افراد و در واقع جمعیت کشور در حل مسایل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی کشور، کارگزاران توسعه را در امور مختلف سیاست‌گذاری، برنامه ریزی، نظارت و پایش سیاست ها و برنامه های توسعه با همکاری و مشارکت اجتماعات محلی یاری رساند.

کارشناسی ارشد توسعه روستایی:

در سال ۱۳۷۸ گروه مطالعات توسعه، در دانشکده علوم اجتماعی تاسیس گردید در طول سالهای ۱۳۶۸ و ۱۳۶۹ به همت تنی چند از اساتید دانشکده علوم اجتماعی و دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران برنامه ایجاد رشته توسعه روستایی، در چهار گرایش توسعه اجتماعی، مدیریت توسعه روستایی، اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی تدوین گردید و در تاریخ ۱۶/۰۴/۷۰ توسط کمیته برنامه ریزی کشوری به تصویب رسید. بنابراین در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران با توجه به دارا بودن اعضاء هیئت علمی با تخصص توسعه روستایی و سابقه تحقیق این اساتید در حوزه توسعه روستایی، در سال ۱۳۷۹ رشته توسعه روستایی، با دو گرایش توسعه اجتماعی و مدیریت توسعه روستایی با مجوز رسمی از وزارت علوم و دانشگاه تهران دایر شده و اقدام به پذیرش دانشجو در مقطع کارشناسی ارشد نمود.

از آن سال به همت اساتید این گروه آقایان دکتر مصطفی ازکیا، دکتر منصور وثوقی، دکتر مهدی طالب، دکتر محمد جواد ناطق پور و خانم دکتر ژاله شادی طلب که از بنیانگذاران این رشته نیز محسوب می شوند، در دو گرایش مذکور در رشته توسعه روستایی، بصورت مستمر و مداوم دانشجو تربیت شده و فارغ التحصیل گردیده اند.

کارشناسی و کارشناسی ارشد توسعه محلی:

از سال ۱۳۸۵ چهار عضو جدید آقایان دکتر حسین ایمانی جاجرمی، دکتر سید احمد فیروزآبادی، دکتر موسی عنبری و دکتر حسین میرزایی به گروه پیوستند و به طراحی و ایجاد برنامه کارشناسی رشته توسعه محلی، از طریق طرح برنامه دروس و رشته اقدام نمودند و با همکاری سایر اعضای گروه، رشته علوم اجتماعی در مقطع کارشناسی گرایش توسعه محلی، تاسیس و در سایت وزارت علوم قرار گرفت. البته با توجه به سیاست های کلان دانشگاه تهران در خصوص عدم گسترش در مقطع کارشناسی تا کنون جذب دانشجو در این مقطع صورت نگرفته است.

از جمله فعالیت های دیگر گروه، تنظیم برنامه درسی پیشنهادی کارشناسی ارشد توسعه محلی، می باشد که پس از تایید در کمیسیون علوم اجتماعی و رفتاری در شورای برنامه ریزی آموزشی دانشگاه تهران مصوب گردیده و برای ارسال به وزارت علوم آماده شده است.

دکتری جامعه شناسی توسعه اجتماعی-روستایی:

گروه با تلاشهای پیگیرانه در سالهای ۱۳۸۵ و ۱۳۸۶ برنامه ایجاد دکتر ای رشته جامعه شناسی توسعه اجتماعی- روستایی را نیز تدوین کرده و با اخذ مجوز رسمی از وزارت علوم و دانشگاه تهران در سال ۱۳۸۷ اقدام به برگزاری آزمون دکتری همزمان با سایر رشته های دانشگاه تهران نمود و برای سال تحصیلی ۸۸-۸۷ دانشجو جذب نمود و تا کنون به جذب چهار دوره دانشجوی دکتری اقدام کرده است.

اهداف عمده گروه:

  1. فراهم کردن شناخت از اجتماعات محلی-زیستی، مقیاس های فرو ملی و خرد توسعه مانند محله ها و مناطق در شهرها و روستاها در چارچوب رویکرد توسعه مردمی و توسعه از پایین، نقش مشارکت مردم در تامین توسعه پایدار، ابعاد اجتماعی سیاست ها، طرح ها و پروژه های مداخله ای توسعه در شهرها و روستاها و اهمیت تدوین چشم انداز و برنامه های توسعه با همکاری مردم و اجتماعات محلی.
  2. افزایش مهارت و توانایی دانشجویان در شناخت مسائل و موضوعات مربوط به توسعه محلی، چارچوب های نظری و مفاهیم مورد استفاده در رویکرد توسعه مردمی و توسعه از پایین به بالا، گردآوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات در توسعه محلی، ارزیابی راه حل های مختلف در مورد هر مساله، تصمیم گیری و اجرای تصمیمات و در نهایت نظارت بر اجرا و ارزیابی های اجتماعی پس از اجرا در سیاست ها، برنامه ها و پروژه های توسعه ای.
  3. افزایش مهارت و توانایی دانشجویان در شناخت شرایط و اوضاع و احوال متغیر اجتماعی، اقتصادی، فن شناختی، قانونی، سیاسی و تاثیرات آن بر توسعه محلی و مشارکت مردم در برنامه های توسعه.
  4. ایجاد زمینه لازم و تشویق دانشجویان به خودآموزی و رشد فردی و حرفه ای در زمینه توسعه محلی و گسترش عرصه های دانش و پژوهش در چارچوب توسعه مردمی و پایین به بالا.
  5. ارتقا توسعه محلی و بهبود کارآیی و عملکرد سازمان های محلی با بهره گیری از ظرفیت ها و سرمایه های اجتماعی.
  6. انتقال دانش و تجربه توسعه اجتماع محور به دانشجویان.
  7. تربیت کارشناسان ارشد متخصص و به روز در حوزه توسعه اجتماعی و محلی.
  8. گسترش تفکر علمی و تخصصی در حوزه توسعه اجتماعی و محلی.

فصلنامه نامه علوم اجتماعی توسعه محلی (شهری- روستایی):

فصلنامه علمی- پژوهشی، نامه علوم اجتماعی توسعه روستایی نیز با پشتیبانی گروه و به سردبیری آقای دکتر مهدی طالب تا کنون ۱۰ شماره به چاپ رسیده است و سردبیری فعلی آن را نیز مدیر گروه مطالعات توسعه اجتماعی آقای دکتر سید احمد فیروزآبادی برعهده دارد.